• el
  • en

Κατάθλιψη

11 November 2011 | Ανήκει στην Κατηγορία: Ψυχιατρικά Νοσήματα

Η κατάθλιψη αποτελεί συχνή ψυχική ασθένεια. Τα συμπτώματά της μπορεί να επηρεάσουν τον καθημερινό τρόπο ζωής και να γίνουν ιδιαίτερα οδυνηρά. Στις θεραπείες περιλαμβάνονται η ψυχοθεραπεία (συμβουλευτική θεραπεία) και τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα, οι οποίες θεωρούνται χρονοβόρες, αλλά πολύ αποτελεσματικές. Ορισμένα άτομα παρουσιάζουν επαναλαμβανόμενα επεισόδια κατάθλιψης και απαιτείται μακροχρόνια θεραπεία προκειμένου τα συμπτώματα να σταματήσουν να εμφανίζονται.

Τι ονομάζεται κατάθλιψη;

Ο όρος κατάθλιψη είναι μια κοινή λέξη, η οποία χρησιμοποιείται ευρέως. Για παράδειγμα, μπορεί να ειπωθεί η φράση «Έχω κατάθλιψη» όταν στην πραγματικότητα θα έπρεπε να ειπωθεί η φράση «Είμαι ενοχλημένος, επειδή διαπληκτίστηκα, απέτυχα στις εξετάσεις ή έχασα τη δουλειά μου» κ.λπ. Οι εναλλαγές αυτές εξάρσεων και καταπτώσεων είναι συνήθεις και φυσιολογικές στη ζωή και τα περισσότερα άτομα αναρρώνουν αρκετά γρήγορα. Τα άτομα που πάσχουν από πραγματική κατάθλιψη, αισθάνονται κακή διάθεση σε συνδυασμό με άλλα συμπτώματα καθημερινά και για τουλάχιστον δύο εβδομάδες. Τα συμπτώματα ενδέχεται να εξελιχθούν σε πολύ σοβαρά και να επηρεάσουν την ομαλή διεξαγωγή των καθημερινών δραστηριοτήτων.

Ποιος παθαίνει κατάθλιψη;

Δύο με τρεις ενήλικες περίπου βίωσαν κατάθλιψη σε κάποια χρονική στιγμή της ζωής τους. Η κατάθλιψη ενδέχεται να είναι ήπιας μορφής και να διαρκέσει μόλις λίγες εβδομάδες, ωστόσο μια στις τέσσερις γυναίκες και ένας στους δέκα άνδρες βιώνουν ένα σοβαρό επεισόδιο κατάθλιψης σε κάποια χρονική στιγμή της ζωής τους. Ορισμένοι βιώνουν δύο ή και περισσότερα επεισόδια κατάθλιψης σε διάφορες χρονικές στιγμές της ζωής τους.

Ποια είναι τα συμπτώματα της κατάθλιψης;

Πολλά άτομα αντιλαμβάνονται ότι πάσχουν από κατάθλιψη, μολονότι κάποιοι δεν το συνειδητοποιούν. Ενδεχομένως να καταλαβαίνουν ότι αυτό που αισθάνονται δεν είναι φυσιολογικό και να μην λειτουργούν σωστά, όμως δεν μπορούν να προσδιορίσουν την αιτία. Επίσης, κάποιοι πιστεύουν ότι πιθανότατα πάσχουν από κάποια σωματική πάθηση, όπως για παράδειγμα σε περίπτωση που παρατηρούν απώλεια βάρους.

Με την κατάθλιψη σχετίζεται ένα σύνολο συμπτωμάτων και βάσει αυτού αποσαφηνίζεται η διάγνωση. Σε αυτό περιλαμβάνονται:

  • Κύρια συμπτώματα:
    • Επίμονη θλίψη ή κακή διάθεση, με ή χωρίς θρήνο.
    • Έντονη απώλεια ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης σε διάφορες δραστηριότητες, ακόμη και σε εκείνες που συνήθως  προκαλούσαν απόλαυση.
  • Άλλα κοινά συμπτώματα:
    • Διαταραχές ύπνου συγκριτικά με το συνηθισμένο πρότυπο, δηλαδή αϋπνία, πρώιμη αφύπνιση και κάποιες φορές έντονη υπνηλία.
    • Διαταραχές στην όρεξη για φαγητό, συνήθως ανορεξία και απώλεια βάρους. Ωστόσο, κάποιες φορές συμβαίνει το αντίθετο, δηλαδή υπερφαγία και αύξηση βάρους.
    • Κόπωση ή απώλεια ενέργειας.
    • Διέγερση ή επιβράδυνση των κινήσεων.
    • Αδυναμία συγκέντρωσης ή λήψης αποφάσεων, όπως για παράδειγμα δυσκολία συγκέντρωσης για μελέτη ή εργασία κ.λπ., ακόμη και οι απλούστερες εργασίες ενδεχομένως να φαίνονται δύσκολες.
    • Αίσθημα αναξιότητας, υπερβολικές ή αβάσιμες σκέψεις ενοχής.
    • Επαναλαμβανόμενες σκέψεις θανάτου, οι οποίες δεν αφορούν συνήθως το φόβο του θανάτου, αλλά σκέψεις γενικές γύρω από την ιδέα του θανάτου και αυτοκτονικές τάσεις.  Επίσης, για ορισμένα άτομα οι απελπισμένες σκέψεις, όπως για παράδειγμα «η ζωή μου δεν αξίζει» ή «δεν με πειράζει αν δεν ξυπνήσω αύριο» είναι συνήθεις, και μερικές φορές εξελίσσονται σε σχεδιασμό αυτοκτονίας.

Ένα επεισόδιο κατάθλιψης συντρέχει όταν:

  • Το άτομο συγκεντρώνει τουλάχιστον 5 εκ των 9 προαναφερόμενων συμπτωμάτων και τουλάχιστον ένα από τα κύρια συμπτώματα.
  • Τα συμπτώματα προκαλούν δυσφορία ή ανικανότητα για την ομαλή λειτουργία του ατόμου, όπως για παράδειγμα επηρεάζεται η απόδοση στην εργασία.
  • Τα συμπτώματα εμφανίζονται συχνά κατά τις περισσότερες ημέρες και διαρκούν τουλάχιστον δύο εβδομάδες.
  • Τα συμπτώματα δεν οφείλονται σε παρενέργειες φαρμάκων ή σε κατάχρηση ναρκωτικών ουσιών ή αλκοόλ και στην ύπαρξη κάποιας σωματικής πάθησης, όπως για παράδειγμα υπολειτουργία του θυρεοειδούς ή της υπόφυσης.

Τα άτομα που πάσχουν από κατάθλιψη δηλώνουν ότι τα συμπτώματα είναι χειρότερα κατά τις πρωινές ώρες. Επιπλέον, εμφανίζονται και σωματικά συμπτώματα, όπως για παράδειγμα πονοκέφαλοι, καρδιοπαλμία, πόνοι στο στήθος και γενικά άλγη. Τα άτομα ανησυχούν για τυχόν προβλήματα υγείας, όπως για παράδειγμα καρδιακές παθήσεις, ενώ στην πραγματικότητα τα συμπτώματά τους οφείλονται στην κατάθλιψη. Παρότι η κατάθλιψη αποτελεί κοινή αιτία των σωματικών συμπτωμάτων, ισχύει και το αντίστροφο, δηλαδή τα άτομα με σοβαρές σωματικές παθήσεις παρουσιάζουν περισσότερες πιθανότητες από το μέσο όρο να αναπτύξουν κατάθλιψη.

Τα άτομα που πάσχουν από σοβαρές μορφές κατάθλιψης αναπτύσσουν παραληρητικές ιδέες ή/και παραισθήσεις, οι οποίες ονομάζονται ψυχωτικά συμπτώματα. Η αυταπάτη αποτελεί μια ψευδή πεποίθηση του ατόμου, για την οποία οι περισσότεροι που ανήκουν στην ίδια πολιτισμική ομάδα θα συμφωνούσαν ότι είναι λάθος, όπως για παράδειγμα, η πεποίθηση ότι κάποια άτομα σχεδιάζουν τη δολοφονία του πάσχοντος ή συνωμοτούν σε βάρος του. Οι ψευδαισθήσεις αφορούν ήχους, εικόνες, συναισθήματα, οσμές ή γεύσεις που δεν είναι πραγματικές.

Βαθμοί κατάθλιψης

Ο βαθμός της κατάθλιψης ενδέχεται να διαφέρει από άτομο σε άτομο. Οι βαθμοί χωρίζονται ως εξής:

  • Σοβαρή κατάθλιψη – τα άτομα θα πρέπει να συγκεντρώνουν τα περισσότερα εκ των 9 συμπτωμάτων που αναφέρονται παραπάνω ή όλα και να επηρεάζουν απόλυτα τον καθημερινό τρόπο ζωής τους.
  • Μέτρια κατάθλιψη – τα άτομα θα πρέπει να συγκεντρώνουν περισσότερα από 5 εκ των προαναφερόμενων συμπτωμάτων, τα οποία είναι απαραίτητα για να διαγνωσθεί κατάθλιψη. Επίσης, τα συμπτώματα περιλαμβάνουν συνήθως και τα δύο κύρια, ενώ η σοβαρότητα των συμπτωμάτων καθώς και η επιρροή τους στον καθημερινό τρόπο ζωής κυμαίνεται μεταξύ ήπιων και σοβαρών.
  • Ήπια κατάθλιψη – τα άτομα θα πρέπει να συγκεντρώνουν 5 και να μην ξεπερνούν τα 5 – 6 από τα συμπτώματα που αναφέρονται παραπάνω, τα οποία απαιτούνται για τη διάγνωση της κατάθλιψης, ενώ στον καθημερινό τρόπο ζωής τους τα άτομα παρουσιάζουν ήπια ανεπάρκεια.
  • Κάτω του ορίου κατάθλιψη – τα άτομα συγκεντρώνουν λιγότερα των 5 συμπτωμάτων που απαιτούνται για τη διάγνωση της κατάθλιψης. Στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για κατάθλιψη, όμως τα συμπτώματα είναι ενοχλητικά και προκαλούν ανησυχία. Σε περίπτωση που επιμείνουν για περισσότερο από δύο χρόνια ονομάζεται συνήθως δυσθυμία.

Τι προκαλεί την κατάθλιψη;

Η ακριβής αιτία παραμένει άγνωστη. Ο καθένας είναι υποψήφιος ανάπτυξης κατάθλιψης, ωστόσο ορισμένα άτομα θεωρούνται πιο επιρρεπή και μπορεί να την αναπτύξουν χωρίς προφανή λόγο. Παρότι ενδέχεται να αντιμετωπίζουν κάποιο ιδιαίτερο πρόβλημα ή ανησυχία, η ανάπτυξη των συμπτωμάτων θα είναι μάλλον αιφνίδια. Επομένως, ίσως να εμπλέκεται κάποιος γενετικός παράγοντας και να καθιστά ορισμένα άτομα πιο επιρρεπή από άλλα.

Επίσης, ένα επεισόδιο κατάθλιψης ενδέχεται να προκληθεί μετά από κάποιο γεγονός, όπως για παράδειγμα ένα διαπροσωπικό πρόβλημα, πένθος, απόλυση, ασθένεια κ.λπ. ή από συνδυασμό των δύο, όπως για παράδειγμα ο συνδυασμό μιας όχι ιδιαίτερα καλής διάθεσης με κάποιο πρόβλημα (άγχος εργασίας) μπορεί να κλιμακωθεί σε κατάθλιψη.

Οι γυναίκες έχουν την τάση να αναπτύσσουν κατάθλιψη συχνότερα από τους άνδρες και ιδιαίτερα συχνή είναι η κατάθλιψη μετά τον τοκετό (επιλόχεια κατάθλιψη) και την εμμηνόπαυση.

Ένας παράγοντας που θα μπορούσε να προκαλεί την κατάθλιψη είναι η χημική ανισορροπία στον εγκέφαλο, αν και αυτό δεν είναι πλήρως κατανοητό. Ωστόσο, η τροποποίηση ορισμένων χημικών ουσιών στον εγκέφαλο, πιστεύεται ότι αποτελεί την αιτία για την οποία τα αντικαταθλιπτικά είναι αποτελεσματικά για τη θεραπεία της κατάθλιψης.

Κατάθλιψη και σωματικές παθήσεις

Μολονότι η αιτία της κατάθλιψης δεν έχει αποσαφηνιστεί, υπάρχουν χρήσιμες πληροφορίες που αφορούν την κατάθλιψη σε σχέση με τις σωματικές παθήσεις.

  • Η κατάθλιψη εμφανίζεται συχνότερα σε άτομα που πάσχουν από συγκεκριμένες σωματικές παθήσεις.
  • Η διάγνωση της κατάθλιψης συγχέεται με κάποιες αδιάγνωστες ασθένειες που προκαλούνται από σωματικές παθήσεις.

Γνωστές σωματικές παθήσεις

Η κατάθλιψη εμφανίζεται συχνότερα από το μέσο όρο σε άτομα που αντιμετωπίζουν σοβαρές ή οξείες σωματικές παθήσεις. Η θεραπεία της σωματικής πάθησης ενδεχομένως να τεθεί σε προτεραιότητα, ωστόσο η θεραπεία της κατάθλιψης είναι εξίσου σημαντική προκειμένου να βελτιωθεί η εικόνα της υγείας του πάσχοντος στο σύνολό της.

Αδιάγνωστες σωματικές παθήσεις

Διάφορες σωματικές παθήσεις στα πρώτα στάδιά τους μοιάζουν να μιμούνται την κατάθλιψη. Οι γιατροί βρίσκονται σε επιφυλακή για τις παθήσεις αυτές και πιθανόν να προτείνουν εξετάσεις ώστε να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ύπαρξής τους. Τα πιο συνηθισμένα παραδείγματα είναι τα εξής:

  • Η υπολειτουργία του θυρεοειδούς αδένα, η οποία ενδέχεται να προκαλέσει κακή διάθεση, ευσυγκινησία και κόπωση. Η εξέταση αίματος μπορεί να διασφαλίσει τη διάγνωση.
  • Η υπολειτουργία του αδένα της υπόφυσης (υποϋποφυσισμός). Η υπόφυση βρίσκεται λίγο κάτω από τον εγκέφαλο και παράγει ορμόνες που δρουν με διαφορετικό τρόπο. Μία ή περισσότερες ορμόνες μπορεί να είναι ανεπαρκείς και να αναπτύσσονται συμπτώματα, όπως για παράδειγμα απώλεια σεξουαλικής επιθυμίας, σεξουαλικά προβλήματα, στειρότητα, ανεξέλεγκτη αύξηση του σωματικού βάρους, κακή διάθεση, κατάθλιψη, ακόμη και τάσεις αυτοκτονίας. Οι εξετάσεις αίματος βοηθούν στη διάγνωση του υποϋποφυσισμού, ενώ πολλές είναι οι αιτίες που μπορούν να τον προκαλέσουν, όπως ένας τραυματισμός στο κεφάλι.
  • Ο τραυματισμός στο κεφάλι, έστω κι αν πρόκειται για ήπιο ή παλαιό τραύμα. Για παράδειγμα, σύμφωνα με μελέτες, τα ποσοστά των αυτοκτονιών (που πιθανόν σχετίζονται με την κατάθλιψη) είναι αυξημένα σε σχέση με το μέσο όρο σε άτομα που έφεραν τραυματισμό στο κεφάλι. Τα αιτία αυτού του γεγονότος δεν είναι πλήρως κατανοητά, ωστόσο ένας παράγοντας που ίσως παίζει σημαντικό ρόλο σε ορισμένες από αυτές τις περιπτώσεις είναι ότι μια κάκωση κεφαλής μπορεί να οδηγήσει σε υποθυρεοειδισμό, ο οποίος αναλύθηκε παραπάνω.
  • Η ρευματική πολυμυαλγία, η οποία εμφανίζεται κυρίως στους ηλικιωμένους και περιλαμβάνει συμπτώματα, όπως για παράδειγμα δυσκαμψία, πόνους, αίσθημα κατάθλιψης και μυαλγίες στους ώμους και τους βραχίονες. Το αίσθημα της κατάθλιψης είναι το πρώτο σύμπτωμα που παρουσιάζεται προτού κυριαρχήσουν τα υπόλοιπα.
  • Πρόωρη άνοια, η οποία συχνά συγχέεται με την κατάθλιψη.
  • Ορισμένα φάρμακα, συνταγογραφούμενα ή μη ενδέχεται να προξενήσουν ανεπιθύμητες παρενέργειες, οι οποίες ίσως να μιμούνται την κατάθλιψη.

Μύθοι και άλλα σημεία ενδιαφέροντος για την κατάθλιψη

Η κατάθλιψη αποτελεί κοινή ψυχική ασθένεια, παρότι πολλά άτομα αρνούνται να αποδεχτούν ότι νοσούν από αυτή. Πολλοί πιστεύουν ότι την κατάθλιψη ακολουθεί ο κοινωνικός στιγματισμός ή ότι οι καταθλιπτικοί αντιμετωπίζονται ως αδύναμα άτομα. Ωστόσο, σπουδαίοι ηγέτες, όπως ο Winston Churchill, υπέφεραν από κατάθλιψη. Η κατάθλιψη είναι μια από τις πιο συνηθισμένες νόσους την οποία αντιμετωπίζει η γενική ιατρική. Τα άτομα που πάσχουν από κατάθλιψη ακούν συχνά συμβουλές, όπως «πρέπει να συνέλθεις» ή «πρέπει να το ξεπεράσεις», τις οποίες αδυνατούν να ακολουθήσουν και μάλιστα εν τέλει λειτουργούν εις βάρος τους.

Τα άτομα που νοσούν από κατάθλιψη θα πρέπει να κατανοήσουν αφενός ότι τα συμπτώματά τους οφείλονται στην κατάθλιψη, αφετέρου ότι πρόκειται για μια διαδεδομένη πάθηση και έτσι πιθανότατα να αποδεχθούν ότι πάσχουν από αυτή και ότι χρήζουν βοήθειας. Επειδή αρκετοί αναρωτιούνται «μήπως τρελαίνομαι;» θα ήταν ανακουφιστικό να γνωρίζουν ότι κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει και ότι τα συμπτώματα που παρουσιάζουν είναι κοινά με πολλούς άλλους.

Ορισμένα άτομα τείνουν να αποκρύπτουν τα συμπτώματα από φίλους και συγγενείς, ωστόσο  η έκφρασή τους στα μέλη της οικογένειας και στους φίλους, θα δώσει την ευκαιρία στους τελευταίους να τους συμπαρασταθούν και να τους βοηθήσουν.

Ποιες είναι οι επιλογές θεραπείας για την κατάθλιψη;

Σε γενικές γραμμές, οι θεραπείες διαχωρίζονται σε αυτές που προορίζονται για την αντιμετώπιση της ήπιας κατάθλιψης και σε αυτές που προορίζονται για τη μέτρια ή τη σοβαρή κατάθλιψη.

Τι συμβαίνει στην περίπτωση που δεν χορηγηθεί κάποια θεραπεία;

Τα περισσότερα άτομα που νοσούν από κατάθλιψη βλέπουν την υγεία τους να βελτιώνεται χωρίς τη χορήγηση θεραπείας, εν τούτοις αυτό μπορεί να διαρκέσει για αρκετούς μήνες ή και περισσότερο (η μέση διάρκεια ενός επεισοδίου κατάθλιψης είναι 6-8 μήνες). Τα άτομα που πάσχουν από κατάθλιψη βιώνουν μια δύσκολη και επώδυνη κατάσταση (το ίδιο ισχύει για την οικογένεια και τους φίλους) με πιθανές προεκτάσεις στις διαπροσωπικές τους σχέσεις, στην εργασία τους κ.λπ. Επίσης, τα άτομα αυτά κινδυνεύουν να στραφούν στην κατανάλωση αλκοόλ ή στη χρήση παράνομων ναρκωτικών ουσιών, ενώ αρκετοί παρουσιάζουν αυτοκτονικές τάσεις. Επομένως, πολλοί επιλέγουν τη θεραπεία ως την πιο ενδεδειγμένη πρόταση.

Θεραπευτικές επιλογές για τη μέτρια ή σοβαρή κατάθλιψη

Αντικαταθλιπτικά φάρμακα

Τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα αποτελούν διαδεδομένη θεραπευτική επιλογή για τη μέτρια ή σοβαρή μορφή κατάθλιψης, αν και δεν έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν τις συνθήκες που την προκάλεσαν. Ωστόσο, τα συμπτώματα, όπως κακή διάθεση, διαταραχές ύπνου, αδυναμία συγκέντρωσης κ.λπ. βελτιώνονται και επιτρέπουν στα άτομα να λειτουργήσουν φυσιολογικά ενισχύοντας τις δυνατότητές τους να αντιμετωπίσουν τυχόν προβλήματα ή δύσκολες συνθήκες.

Τα αντικαταθλιπτικά δεν δρουν άμεσα, αντίθετα απαιτούνται 2-4 εβδομάδες μέχρι τα αποτελέσματα να γίνουν εμφανή. Για το λόγο αυτό, πολλοί διακόπτουν τη λήψη τους μετά από μια εβδομάδα, καθώς θεωρούν ότι δεν τους βοηθούν. Οι πάσχοντες πρέπει να δείχνουν εμπιστοσύνη και να ακολουθούν τις οδηγίες του θεραπευτή. Μια κανονική αγωγή με αντικαταθλιπτικά διαρκεί τουλάχιστον 6 μήνες μετά τη βελτίωση των συμπτωμάτων. Είναι αξιοσημείωτο ότι στα άτομα που διακόπτουν τα αντικαταθλιπτικά πολύ νωρίτερα, ο κίνδυνος υποτροπής αυξάνεται σημαντικά.

Οι τύποι των διαθέσιμων αντικαταθλιπτικών είναι πολλοί και ο καθένας έχει διάφορα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα, όπως για παράδειγμα οι διαφορές τους ως προς τις παρενέργειες (οι οδηγίες που εσωκλείονται στα φάρμακα πληροφορούν αναλυτικά για τις πιθανές παρενέργειες). Σε περίπτωση μη ανταπόκρισης του αντικαταθλιπτικού υπάρχει η εναλλακτική δυνατότητα χορήγησης κάποιου άλλου, γι’ αυτό ο γιατρός θα πρέπει να ενημερώνεται άμεσα για οποιοδήποτε πρόβλημα με την αγωγή. Είναι σημαντικό τα αντικαταθλιπτικά να μην συγχέονται με τα ηρεμιστικά, καθώς δεν θεωρούνται εθιστικά.

Τα άτομα που νοσούν από μέτρια ή σοβαρή κατάθλιψη έχουν πολλές πιθανότητες βελτίωσης της υγείας τους μέσα σε χρονικό διάστημα μόλις λίγων εβδομάδων μετά την έναρξη των αντικαταθλιπτικών, παρότι αυτό δεν ισχύει για όλους. Συγκεκριμένα καταθλιπτικά φάρμακα ανταποκρίνονται καλύτερα σε κάποια άτομα συγκριτικά με άλλα. Επομένως, ο θεράπων ιατρός θα πρέπει να ενημερώνεται άμεσα σε περίπτωση που τα συμπτώματα δεν παρουσιάζουν βελτίωση μετά τη λήψη των αντικαταθλιπτικών για τουλάχιστον 3-4 εβδομάδες, ώστε να προτείνεται η αύξηση της δόσης (εάν η μέγιστη δόση δεν έχει χορηγηθεί) ή αλλαγή σε άλλο τύπο αντικαταθλιπτικού.

Κατά το τέλος της θεραπείας, δηλαδή τέσσερις εβδομάδες πριν τη λήξη της, συνηθίζεται η σταδιακή μείωση της δόσης των αντικαταθλιπτικών, προκειμένου τα άτομα να μην αναπτύξουν συμπτώματα στέρησης από μια αιφνίδια διακοπή.

Ψυχολογικές (συμβουλευτικές) θεραπείες

Στη διάρκεια ερευνητικών δοκιμών πολλές ψυχολογικές θεραπείες έχουν αποδειχθεί ότι είναι αποτελεσματικές για την κατάθλιψη. Σε γενικές γραμμές, η χορήγηση ενός αντικαταθλιπτικού φαρμάκου σε συνδυασμό με ψυχολογική θεραπεία επιφέρει καλύτερα αποτελέσματα σε σύγκριση με την κάθε θεραπεία από μόνη της. Για το λόγο αυτό, προτείνεται ο πάσχων να προτιμά ένα συνδυασμό θεραπειών, εφόσον αυτό είναι εφικτό, διότι σε αρκετές περιοχές υπάρχει έλλειψη εκπαιδευμένων θεραπευτών ικανών να πραγματοποιήσουν ψυχοθεραπείες για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης. Οι περισσότερες ψυχοθεραπείες διαρκούν περίπου 12-20 εβδομαδιαίες συνεδρίες των 1-2 ωρών ανά επίσκεψη.

Οι ψυχοθεραπείες που χρησιμοποιούνται κατά κανόνα για την αντιμετώπιση της μέτριας ή σοβαρής κατάθλιψης είναι οι εξής:

  • Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT). Εν συντομία, η γνωσιακή θεραπεία βασίζεται στην ιδέα ότι ορισμένοι τρόποι σκέψεις προκαλούν ή διατηρούν τα διάφορα προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως την κατάθλιψη. Ο θεραπευτής βοηθά τον ασθενή να κατανοήσει τον τρόπο διαμόρφωσης της σκέψης του και τον καθοδηγεί στον εντοπισμό τυχόν διαστρεβλωμένων ή αρνητικών ιδεών και σκέψεων που ενδεχομένως να οδηγούν στην κατάθλιψη. Έπειτα, στόχος του θεραπευτή είναι να αλλάξει αυτές τις ιδέες και σκέψεις σε πιο θετικές και ρεαλιστικές. Στόχος δε της συμπεριφορικής θεραπείας είναι η αλλαγή οποιασδήποτε αρνητικής ή επιβλαβούς συμπεριφοράς. Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία είναι ο συνδυασμός των δυο αναφερόμενων θεραπειών και βοηθά τα άτομα να επιτύχουν αλλαγές στον τρόπο που σκέφτονται, αισθάνονται και συμπεριφέρονται.
  • Η διαπροσωπική θεραπεία (IPT). Η διαπροσωπική θεραπεία προτείνεται συχνά αντί της γνωσιακής-συμπεριφορικής θεραπείας και βασίζεται στην ιδέα ότι το διαπροσωπικό περιβάλλον του ατόμου που πάσχει από κατάθλιψη παίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της διάθεσης και της ψυχικής του κατάστασης. Ο θεραπευτής στοχεύει στην αλλαγή του τρόπου σκέψης και συμπεριφοράς του ατόμου, καθώς και στη βελτίωση των αλληλεπιδράσεων με άλλα άτομα. Για παράδειγμα, η διαπροσωπική θεραπεία ενδέχεται να επικεντρωθεί σε θέματα όπως το πένθος ή οι διαφωνίες με άλλα άτομα που μπορεί να ενισχύουν την ανάπτυξη της κατάθλιψης.

Άλλοι τύποι θεραπείας, οι οποίοι χρησιμοποιούνται κατά περίσταση:

  • Συμπεριφορική ενεργοποίηση. Η βάση αυτής της θεραπείας είναι οι συμπεριφορές που μπορούν να αποτελέσουν κύριους παράγοντες διατήρησης μια κατάθλιψης, όπως για παράδειγμα της αδράνειας ή της επιμονής σε συγκεκριμένες σκέψεις,. Στόχος του θεραπευτή είναι η καθοδήγηση του ασθενούς στην καταπολέμηση αντίστοιχων επιβλαβών συμπεριφορών.
  • Θεραπεία ζεύγους. Η θεραπεία ζεύγους αποτελεί επιλογή για τα άτομα που έχουν σταθερό σύντροφο και είτε η σχέση τους συμβάλλει στην κατάθλιψη είτε το έτερο άτομο μπορεί να ωφελήσει τον πάσχοντα στη διάρκεια της θεραπείας.

Άλλες θεραπείες

Η ηλεκτροσπασμοθεραπεία (ECT) προτείνεται κυρίως σε περίπτωση σοβαρής κατάθλιψης, η οποία δεν παρουσίασε βελτίωση με άλλες θεραπείες.

Σωματική άσκηση

Η συστηματική σωματική άσκηση θεωρείται ευεργετική για τη βελτίωση των συμπτωμάτων (εάν ο πάσχων έχει τη δυνατότητα να ασκείται).

Θεραπευτικές επιλογές για την ήπια κατάθλιψη

Οι θεραπευτικές επιλογές που ακολουθούν είναι ιδιαίτερα διαδεδομένες για την ήπια κατάθλιψη ή την κάτω του ορίου κατάθλιψη, η οποία διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα ή δεν παρουσιάζει ενδείξεις βελτίωσης. Ορισμένα άτομα επιθυμούν ένα συγκεκριμένο τύπο θεραπείας, έναντι κάποιου άλλου, γεγονός το οποίο ο θεραπευτής θα πρέπει να λαμβάνει σοβαρά υπόψη όταν προσπαθεί να επιλέξει την πιο ενδεδειγμένη θεραπεία.

Πρόγραμμα καθοδηγούμενης βοήθειας

Ποικιλία φυλλαδίων, βιβλίων και αναπαραγωγής διατίθενται στην κυκλοφορία, τα οποία ενδέχεται να συνεισφέρουν στην κατανόηση και στην καταπολέμηση της κατάθλιψης. Εκείνα που ξεχωρίζουν είναι όσα βασίζονται στη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία, ωστόσο ιδανικότερο θεωρείται και το πρόγραμμα καθοδηγούμενης βοήθειας. Σύμφωνα με το πρόγραμμα αυτό, παρέχεται υλικό από έναν εξειδικευμένο θεραπευτή, όπως για παράδειγμα ένα γιατρό, ο οποίος παρακολουθεί και την πρόοδο των ασθενών. Το πρόγραμμα καθοδηγούμενης βοήθειας απαιτεί κίνητρο και προσωπική προσπάθεια προκειμένου να λειτουργήσει – μοιάζει λίγο με τις ασκήσεις του δασκάλου για το σπίτι. Ένα κοινό πρόγραμμα καθοδηγούμενης αυτοβοήθειας προϋποθέτει 6-8 συνεδρίες (τηλεφωνικές και κατά πρόσωπο συναντήσεις) σε χρονικό διάστημα 9-12 εβδομάδων.

Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία μέσω υπολογιστή

Η θεραπεία αυτοβοήθειας μέσω υπολογιστή και χρήσης του διαδικτύου γνωσιακού-συμπεριφορικού χαρακτήρα αποτελεί πρόσφατη καινοτομία και πραγματοποιείται από εκπαιδευμένο θεραπευτή, ο οποίος παρακολουθεί την πρόοδο του ασθενή. Το πρόγραμμα απαιτεί περίπου 9-12 εβδομάδες και ανατίθενται δοκιμασίες μεταξύ των συνεδριών, τις οποίες ο ασθενής θα πρέπει να φέρει σε πέρας.

Πρόγραμμα σωματικής άσκησης

Έρευνες υποδεικνύουν ότι η συστηματική σωματική άσκηση και μάλιστα η αερόβια, όπως για παράδειγμα το τρέξιμο, το γρήγορο περπάτημα, το κολύμπι, η συμμετοχή σε κάποιο δυναμικό ομαδικό άθλημα, όπως είναι το ποδόσφαιρο ή το μπάσκετ, συμβάλλει συχνά στη βελτίωση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης. Ένα τυπικό πρόγραμμα σωματικής άσκησης, ικανό να ενισχύσει θετικά την αντιμετώπιση της κατάθλιψης, περιλαμβάνει συμμετοχή σε ομαδική άσκηση, 3 ημέρες την εβδομάδα, από περίπου 45-60 λεπτά, για 10-12 εβδομάδες και υπό την επίβλεψη εκπαιδευμένου επαγγελματία. Επιπλέον, οι οποιεσδήποτε περαιτέρω ασκήσεις κατά τα ενδιάμεσα διαστήματα προτείνονται ανεπιφύλακτα, όπως για παράδειγμα λίγη ώρα περπάτημα ημερησίως.

Ομαδική γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία

Η συγκεκριμένη θεραπεία είναι όμοια με τη γνωσιακή-συμπεριφορική, αλλά εφαρμόζεται σε ομάδες αποτελούμενες από 8-10 συμμετέχοντες και απαιτεί 10-12 εβδομαδιαίες συνεδρίες.

Ομάδες στήριξης

Οι ομάδες στήριξης απευθύνονται κυρίως στα άτομα που πάσχουν από κατάθλιψη και παράλληλα πάσχουν και από κάποια σωματική (χρόνια) πάθηση. Οι ομάδες αυτές επιτρέπουν την ανταλλαγή εμπειριών και συναισθημάτων των συμμετεχόντων και κατανοούν τις δυσκολίες και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα μέλη της ομάδας. Η θεραπεία περιλαμβάνει συνήθως 1 συνεδρία την εβδομάδα για περισσότερες από 8-12 εβδομάδες. Σε ιδανικές περιπτώσεις, η ομάδα θα πρέπει να υποστηρίζεται από ένα θεραπευτή, ο οποίος θα έχει γνώση της σωματικής πάθησης και θα παρακολουθεί την πρόοδο των συμμετεχόντων σε αυτή.

Αντικαταθλιπτικά φάρμακα

Η αγωγή με αντικαταθλιπτικά δεν συνίσταται όταν πρόκειται για την αρχική θεραπεία ήπιας κατάθλιψης. Ωστόσο, τα καταθλιπτικά μπορεί να χορηγηθούν σε ιδιαίτερες περιπτώσεις ήπιας κατάθλιψης, όπως για παράδειγμα:

  • Σε ήπια κατάθλιψη η οποία εξακολουθεί να υφίσταται μετά την αναποτελεσματική εφαρμογή άλλων θεραπειών.
  • Σε άτομα που πάσχουν από κατάθλιψη η οποία σχετίζεται με κάποια σωματική πάθηση.
  • Σε άτομα που βίωσαν ένα επεισόδιο μέτριας ή σοβαρής μορφής κατάθλιψης κατά το παρελθόν.

Θεραπεία δεύτερης γραμμής

Όσον αφορά στην ήπια κατάθλιψη, οι ανωτέρω θεραπείες συχνά αποδίδουν και τα συμπτώματα βελτιώνονται. Εν τούτοις, σε περίπτωση που τα συμπτώματα δεν παρουσιάσουν την αναμενόμενη βελτίωση μετά την εφαρμογή των ανωτέρω θεραπειών, ο θεραπευτής θα πρέπει να κατευθυνθεί στις θεραπείες που συνιστώνται για τη μέτρια ή σοβαρή κατάθλιψη, όπως αναφέρθηκε νωρίτερα, δηλαδή σε αντικαταθλιπτικά φάρμακα και σε μια πιο εντατική ψυχοθεραπεία, όπως είναι για παράδειγμα η γνωσιακή-συμπεριφορική.

Τι ισχύει με το βότανο του Αγίου Ιωάννου ή υπερικόν (hypericum perforatum);

Σε γενικές γραμμές, το βότανο του Αγίου Ιωάννου δε συνίσταται, μολονότι πρόκειται για ένα φυτικό αντικαταθλιπτικό, το οποίο διατίθεται από τα φαρμακεία χωρίς συνταγή. Μάλιστα, μόλις πρόσφατα ανακηρύχθηκε σε δημοφιλή θεραπεία κατά της κατάθλιψης. Ωστόσο, οι επίσημες εθνικές οδηγίες για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης δεν το συστήνουν, διότι:

  • Δεν είναι εξακριβωμένη η αποτελεσματικότητά του, δηλαδή σύμφωνα με κάποιες μελέτες συμβάλλει στη θεραπεία της κατάθλιψης, ενώ σύμφωνα με άλλες αυτό δεν επιβεβαιώνεται.
  • Είναι πιθανές οι ανεπιθύμητες παρενέργειες. (Πολλοί θεωρούν ότι πρόκειται για απόλυτα ασφαλή ουσία εφόσον είναι φυτική, όμως αυτό δεν είναι ακριβές, καθώς περιέχει πολλές χημικές ουσίες, οι οποίες συχνά προκαλούν προβλήματα).
  • Η αλληλεπίδραση με άλλα φάρμακα, που ενδεχομένως να λαμβάνονται παράλληλα, είναι πιθανή, κάποιες φορές δε, μπορεί να προκληθούν αρκετά σοβαρά προβλήματα. Για παράδειγμα, το υπερικό δεν θα πρέπει να λαμβάνεται ταυτόχρονα με βαρφαρίνη ή κυκλοσπορίνη στοματικής χορήγησης, με αντισυλληπτικά, αντιεπιληπτικά, διγοξίνη, θεοφυλλίνη ή ορισμένα φάρμακα κατά του HIV, καθώς και με ορισμένα συνταγογραφούμενα αντικαταθλιπτικά.

Ορισμένες ελπιδοφόρες, νέες, πιθανές θεραπείες

Κάποιες νεότερες θεραπευτικές αγωγές για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης δημοσιεύθηκαν πρόσφατα στον τύπο. Οι θεραπείες που αναφέρονται παρακάτω δεν περιλαμβάνονται στις σημερινές θεραπείες ρουτίνας, ωστόσο η περαιτέρω έρευνα ίσως προσδιορίσει τη δράση τους:

  • Η κατανάλωση μιας μεσογειακής διατροφής πιθανόν να συμβάλλει στην πρόληψη της κατάθλιψης. Σύμφωνα με μια θεωρία που επιχειρεί να εξηγήσει τα αίτια, η πλούσια σε ελαιόλαδο διατροφή αυξάνει την ποσότητα μιας χημικής ουσίας του εγκεφάλου, της σεροτονίνης, γεγονός το οποίο παρομοιάζεται με την επίδραση ορισμένων αντικαταθλιπτικών.
  • Η θεραπεία μαγνητικής διέγερσης, σύμφωνα με μια μελέτη που εξέτασε τη μαγνητική διέγερση του εγκεφάλου, υπόσχεται βελτίωση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης.
  • Σύμφωνα με μια ερευνητική μελέτη, τα συμπληρώματα ωμέγα-3 (συμπληρώματα ιχθυελαίων) συμβάλλουν στη βελτίωση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης (δεν βοηθούν όμως τα άτομα με κατάθλιψη και άγχος).
  • Σύμφωνα με μια σύντομη μελέτη, η ένεση κεταμίνης ανακούφισε ορισμένα άτομα από τα συμπτώματα της κατάθλιψης για λίγες ημέρες, παρότι άλλες μορφές θεραπείας δεν είχαν φέρει αποτέλεσμα.

Συστάσεις

  • Τα άτομα που πάσχουν από κατάθλιψη δεν θα πρέπει να αποσιωπούν ό,τι αισθάνονται ή θα πρέπει να ζητούν τη βοήθεια των γύρω τους, ιδιαίτερα όσων βρίσκονται στο άμεσο περιβάλλον τους. Η παραδοχή ότι κανείς υποφέρει ή το ξέσπασμα σε κλάματα δεν αποτελεί σε καμιά περίπτωση ένδειξη αδυναμίας.
  • Τα καταθλιπτικά άτομα δεν πρέπει να απελπίζονται, αφού το μεγαλύτερο ποσοστό των πασχόντων ανακάμπτει.
  • Θα πρέπει να επιλέγονται δραστηριότητες, οι οποίες αποσπούν την προσοχή του ασθενούς, χωρίς όμως να απαιτούν ιδιαίτερη συγκέντρωση, όπως για παράδειγμα το ράδιο ή η τηλεόραση που σε περίπτωση διαταραχών ύπνου πιθανόν να ωφελήσουν αρκετά.
  • Θα πρέπει να είναι συνεπείς στην κατανάλωση μιας υγιεινής διατροφής με τακτικά γεύματα, έστω κι αν δεν έχουν πάντα το αίσθημα της πείνας.
  • Θα πρέπει να αποφεύγεται η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Το αλκοόλ αποτελεί δελεαστική λύση για ορισμένα άτομα, διότι θεωρούν ότι τους ανακουφίζει από τα συμπτώματα που παρουσιάζουν. Ωστόσο, η κατανάλωση αλκοόλ κατά πάσα πιθανότητα θα δυσχεράνει την κατάσταση μακροπρόθεσμα και επιπλέον θα εμποδίσει την αξιολόγηση και τη θεραπεία της κατάθλιψης.
  • Θα πρέπει να αποφεύγεται η λήψη σημαντικών αποφάσεων. Η εγκατάλειψη μιας θέσης εργασίας ή η απομάκρυνση από το κέντρο των γεγονότων φαντάζει ίσως ελκυστική επιλογή για τους πάσχοντες από κατάθλιψη, θεωρώντας ότι θα βοηθήσει στην επίλυση των προβλημάτων τους. Όμως, οι αποφάσεις ζωής που σχετίζονται με θέματα όπως τις διαπροσωπικές σχέσεις, την εργασία ή την οικονομική κατάσταση του πάσχοντα, θα πρέπει να καθυστερούν μέχρι ο ίδιος ξεπεράσει το πρόβλημα υγείας του.
  • Ο θεραπευτής θα πρέπει να ενημερώνεται για την επιδείνωση της κατάστασης, ιδιαίτερα εάν οι πάσχοντες υποφέρουν από αυτοκτονικές τάσεις.
  • Ορισμένες φορές, η απουσία από τη δουλειά για μικρό χρονικό διάστημα ίσως είναι απαραίτητη. Εν τούτοις, το αντίθετο δεν ενδείκνυται, καθώς η παρατεταμένη παραμονή στο σπίτι, σε συνδυασμό με τις έντονες σκέψεις, ενδέχεται να επιδεινώσουν την κατάσταση. Η επανένταξη στους καθημερινούς, ενίοτε ταραχώδεις, ρυθμούς ζωής συμβάλλει θετικά στη διαδικασία επούλωσης, όταν τα άτομα που πάσχουν από κατάθλιψη βρίσκονται στην πορεία της ανάρρωσης. Αξιοσημείωτο είναι ότι το κάθε άτομο αποτελεί ξεχωριστή μονάδα, ομοίως και η ικανότητά του για συνεργασία.
  • Συγκεκριμένα ψυχολογικά προβλήματα, τα οποία ενδέχεται να προκαλέσουν κατάθλιψη, θα πρέπει να αναφέρονται, όπως για παράδειγμα η σεξουαλική κακοποίηση του ατόμου κατά την παιδική του ηλικία, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε κατάθλιψη ή σε ψυχολογικές διαταραχές του ατόμου ως ενήλικα. Σε περίπτωση που τα άτομα αισθάνονται ότι ένα τέτοιο γεγονός αποτελεί ίσως και την πρωταρχική αιτία της κατάθλιψης, θα πρέπει να αναφέρεται στο θεραπευτή, καθώς η συμβουλευτική θεραπεία καλύπτει τέτοιου τύπου προβλήματα.

Θα συμβεί ξανά;

Είναι πολύ πιθανό να συμβεί ένα επεισόδιο κατάθλιψης σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή στην πορεία της ζωής ενός ατόμου. Σε ορισμένους ενδέχεται να συμβούν δύο, τρία ή και περισσότερα επεισόδια και το άτομο να λάβει θεραπεία για το κάθε ένα ξεχωριστά. Ωστόσο, σε περίπτωση που παρατηρούνται επαναλαμβανόμενα επεισόδια κατάθλιψης, συστήνεται η χορήγηση αντικαταθλιπτικών φαρμάκων, προκειμένου να αποτραπεί μακροπρόθεσμα η οποιαδήποτε υποτροπή.

Παθήσεις που σχετίζονται με την κατάθλιψη

Επιλόχειος κατάθλιψη

Ορισμένες γυναίκες αναπτύσσουν κατάθλιψη αμέσως μετά τον τοκετό.

Διπολική διαταραχή

Η μορφή κατάθλιψης που μπορεί να κυμαίνεται σε περιόδους έξαρσης και υπερδραστηριότητας (μανίας ή υπομανίας) ονομάζεται διπολική διαταραχή (ορισμένες φορές ονομάζεται μανιοκατάθλιψη). Η θεραπεία περιλαμβάνει φάρμακα, τα οποία σταθεροποιούν τη διάθεση, όπως για παράδειγμα το λίθιο.

Εποχιακή συναισθηματική διαταραχή

Ορισμένα άτομα εκδηλώνουν υποτροπιάζουσα κατάθλιψη μόνο κατά τους χειμερινούς μήνες, η οποία ονομάζεται Εποχιακή Συναισθηματική Διαταραχή (ΕΔΕ). Για παράδειγμα, τα άτομα που διαβιούν στο Ηνωμένο Βασίλειο και πάσχουν από ΕΔΕ αναπτύσσουν τα συμπτώματα της κατάθλιψης κάθε χρόνο μεταξύ Σεπτεμβρίου – Νοεμβρίου και διαρκούν έως τους μήνες Μάρτιο – Απρίλιο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, είτε τα άτομα είτε ο θεραπευτής ενδέχεται να μην αναγνωρίσουν ότι η πάθηση πρόκειται για  ΕΔΕ, για αρκετά χρόνια και αυτό συμβαίνει διότι συγχέεται με τα συνήθη επαναλαμβανόμενα επεισόδια κατάθλιψης. Εν προκειμένω, ενδέχεται οι ασθενείς να έχουν ακολουθήσει θεραπεία για κατάθλιψη αρκετές φορές επί σειρά ετών, μέχρι να γίνει σαφές ότι τελικά πάσχουν από ΕΔΕ. Η θεραπεία της ΕΔΕ είναι παρόμοια με αυτή που ισχύει και για άλλες μορφές κατάθλιψης, ενώ συχνά είναι αποτελεσματική για τις πιο ήπιες εξ αυτών.

Άλλα προβλήματα ψυχικής υγείας

Η κατάθλιψη εμφανίζεται πολλές φορές ταυτόχρονα με άλλα προβλήματα ψυχικής υγείας.

  • Τα άτομα που πάσχουν από άγχος, κρίσεις πανικού και διαταραχές προσωπικότητας αναπτύσσουν συχνά και κατάθλιψη. Αρχικά, θα πρέπει να αντιμετωπίζεται η κατάθλιψη και έπειτα να ακολουθεί η θεραπεία της συντρέχουσας διαταραχής. Για παράδειγμα, σε περίπτωση άγχους και κατάθλιψης, η θεραπεία της κατάθλιψης κατά κανόνα θα βελτιώσει και το άγχος.
  • Οι διατροφικές διαταραχές, όπως η ανορεξία και η βουλιμία ενδέχεται επίσης να συνοδεύονται από κατάθλιψη. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο στόχος της θεραπείας επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση της διατροφικής διαταραχής.

References